Experientalisme onder digital nomads, is dat een probleem?

Heel vaak schop ik tegen dingen als materialisme. Het hechten van waarde aan spullen en het altijd ‘meer’ willen hebben spreekt mij niet aan. Het voelt als een oneindige ratrace. Een bezigheidstherapie om maar niet in de diepte van je eigen leven te hoeven kijken. Om maar niet de échte betekenis op te zoeken.

Maar voordat ik alle materialisten met de grond gelijk maak, roep ik mezelf even terug. Want ik mag dan wel leven met minimale materie, maar bevind ik mij niet in een hele andere ratrace? Namelijk die van het experientalisme. Eentje die, net als materialisme, altijd maar meer en meer wil. Ditmaal zijn het alleen niet de spullen, maar de ervaringen waarvan je meer en meer wilt.

Dit stuk schreef ik in 2018, na een paar jaar als digital nomad. In deze versie lees je wat er sindsdien is veranderd: de teller staat inmiddels op 53 landen, het toerisme brak in 2025 met 1,52 miljard internationale reizigers alle records, en van Barcelona tot Mallorca gaan bewoners de straat op tegen de massa waar ik ooit zelf deel van uitmaakte. Ook lees je wat onderzoek zegt over ervaringen versus spullen (spoiler: de wetenschap staat aan de kant van ervaringen, maar met een addertje) en onderaan staat een zelftest met de enige vraag die er echt toe doet.

Experientalisme, de ratrace van digital nomads

Hoewel mensen juist gaan reizen en werken om de ratrace te ontspringen, kan het goed zijn dat juist de digital nomad-leefstijl een nieuwe ratrace veroorzaakt. Mensen tellen hun bestemmingen alsof het trofeeën zijn en daarmee lijkt dat de nieuwe rang om te vergelijken. Hoe meer ervaringen, hoe meer status. Maar ook dit is natuurlijk een oneindige cirkel. Er zal altijd iemand zijn die op meer plekken is geweest dan jij en er zal altijd iemand zijn die nog net iets avontuurlijker reist. Er zal gewoonweg altijd iets beters zijn.

Toen ik dit schreef was ik in 37 landen geweest; inmiddels zijn het er 53. En hoewel ik besef dat dat enorm veel is, zal er altijd iemand zijn die er meer heeft bezocht. Maar door het zo als een getal neer te zetten maak ik het meetbaar, en dat zou je op dezelfde manier kunnen zien als geld. Een mooie auto maakt geen materialist, maar deze op waarde schatten doet dat wel. Geld is de meetlat van de materialist, zoals het aantal landen mijn meetlat als experientalist zou kunnen zijn.

De grootste visuele uiting van de experientalistische maatschappij is te vinden op sociale media. Juist daar vind je een uithangbord van ervaringen van andere mensen. De millennial post vaker over vakanties dan over een nieuwe auto. Spullen hebben is minder belangrijk aan het worden; ervaringen, dat is het helemaal.

Maar dat brengt dus het volgende gevaar met zich mee. Waar ik als millennial zit te schoppen tegen het materialisme van de vorige generatie, maak ik zelf deel uit van de generatie die een nieuwe vorm van materialisme heeft opgezet. Het gevaar is dat iedereen die reizen en werken wil gebruiken om de ratrace te ontsnappen, zomaar in een nieuwe ratrace terecht kan komen. Net als bij spullen kopen, is het ook bij reizen kopen waanzinnig essentieel om dit puur voor jezelf te doen en niet voor anderen. Daar ging ik zelf één keer groot de fout in.

Wat de wetenschap zegt: ervaringen winnen, maar…

Eerlijk is eerlijk: het onderzoek staat aan de kant van de ervaringen. Psycholoog Thomas Gilovich van Cornell University laat al jaren zien dat mensen achteraf meer voldoening halen uit ervaringen dan uit spullen. In 2014 voegde hij daar met Amit Kumar iets aan toe: zelfs het wachten op een ervaring maakt gelukkiger dan het wachten op een product. Mensen die een skipas of concertkaartje hadden gekocht waren in de aanloop vrolijker dan mensen die op een nieuw apparaat wachtten, en mensen in de rij voor een voorstelling gedroegen zich beter dan mensen in de rij voor een winkelopening.

Dus waarom voelt het verzamelen van bestemmingen dan toch soms zo leeg? Omdat diezelfde onderzoekers een verklaring geven die precies de kern van dit artikel raakt: ervaringen maken gelukkiger omdat ze minder uitnodigen tot vergelijken en meer verbinden met anderen. Zodra je een reis gaat tellen, vergelijken en posten, haal je er precies dat uit wat hem waardevol maakte. Dan is een ervaring gewoon een spullencollectie in een ander jasje.

Thailand, wil ik daar wel zijn?

Zo neem ik je mee naar mijn reis door Thailand. Ik had op dat moment al erg veel gereisd door Oost-Europese landen. Omdat ik alleen nog maar in Europa was geweest, leek het mij leuk een keer verder te reizen. Over Thailand hoorde ik enorm veel. Het staat toch bekend als hét backpackersoord van de wereld.

Ik leende de backpack van mijn zus, deed mijn laptop erin en ben toen vertrokken. Ik zou voor vier maanden naar Thailand gaan. Ik had er zoveel moois over gehoord. Veel mensen die ik kende waren er al eens geweest en hadden de beste verhalen.

Eenmaal in Thailand viel ik van de ene in de andere verbazing. Dit land was extreem toeristisch en zo had ik het na Rome, Parijs en Barcelona niet meer meegemaakt. Tegenwoordig reisde ik immers alleen nog maar in minder toeristische gebieden. De foto’s zijn dan wat minder mooi, maar het plezier vele malen intenser.

In Thailand was een plek die niet voor toeristen was ingericht echter moeilijk te vinden. In contact komen met de lokale bevolking was daardoor moeilijk. Ik maakte alleen andere reizigers als vrienden in plaats van vrienden te worden met de lokale bevolking.

De reis was voor de rest best wel een beetje een drama. Ik voelde mij niet goed in het land en vond het overal jammer dat er een hele industrie was opgetuigd om geld van mij te onttrekken. Ook het gevoel dat ik hier nu zelf aan bijdroeg voelde niet juist. Wel was ik op de mooiste stranden, maar daar was ik dan wel met duizenden anderen. Hierdoor vond ik het moeilijker ervan te genieten en merkte ik dat ik er gewoon niet op de juiste plek was.

Ik besefte daardoor dat al die ervaringen van mensen die mij over Thailand hadden geënthousiasmeerd, kwamen vanuit een volledig ander perspectief dan dat van mijzelf. Deze mensen hadden eenmalig het avontuur opgezocht en volgden toen de massa naar Thailand, want zo hoort dat. Je maakt je school af en dan ga je een jaartje backpacken in Thailand.

Om een of andere vage reden doet iedereen dat met een backpack, terwijl Italië wordt bezocht met een koffer. De reden hiervoor, geen flauw idee, maar enigszins tekenend is het wel. Misschien een bepaald verlangen naar avontuur? Het verlangen om de ervaring ‘Backpacken in Azië’ toe te voegen aan het experientalistische lijstje?

Van spullen naar ervaringen: hoe reizen een statussymbool werd

Dat ervaringen de nieuwe spullen zijn, is geen toeval. Het is een verhaal van bijna dertig jaar, en het eindigt (voorlopig) met bewoners die toeristen met waterpistolen bespuiten.

1. 1

   1998

   De beleveniseconomie

   Pine en Gilmore beschrijven de 'experience economy': na producten en diensten wordt de herinnering zelf het product. Bedrijven gaan ervaringen verkopen.

2. 2

   2010

   Instagram

   Reizen krijgt een etalage. De foto op het strand wordt belangrijker dan het strand. De bestemming als trofee is geboren.

3. 3

   2014

   De wetenschap kiest ervaringen

   Gilovich en Kumar (Cornell) tonen aan dat ervaringen meer en langer geluk geven dan spullen, zelfs al in de aanloop ernaartoe.

4. 4

   2018 – 2019

   Flygskam

   In Zweden ontstaat vliegschaamte. Het binnenlandse vliegverkeer daalt er in 2019 met 9 procent en de trein wint. Voor het eerst is 'veel reizen' niet alleen maar stoer.

5. 5

   2020 – 2022

   Stilstand en inhaalreizen

   Corona legt het reizen stil. Daarna volgt 'revenge travel': iedereen wil alles inhalen, het liefst tegelijk en op dezelfde plek.

6. 6

   2024

   De bewoners zijn het zat

   Protesten in Barcelona, Mallorca en de Canarische Eilanden. Barcelona besluit alle 10.000 toeristenappartementen uiterlijk 2028 te sluiten. Venetië heft entree voor dagjesmensen.

7. 7

   2025 – nu

   Record en tegenbeweging

   1,52 miljard internationale reizigers in 2025, meer dan ooit. Op 26 juli 2026 lopen op Mallorca 25.000 mensen mee tegen massatoerisme. Reizen is nog nooit zo populair én zo omstreden geweest.

Meer over die tegenbeweging, en over mijn eigen ervaringen als onderdeel van het probleem, lees je in mijn artikel over massatoerisme.

Experientalisme niet laten leiden

Wanneer je dingen voor een ander doet in plaats van voor jezelf, voelen deze altijd minder goed. Anderen zien de wereld namelijk door andere ogen en kunnen vaak niet kijken vanuit jouw perspectief. Met het verzamelen van ervaringen is niets mis, zolang je het maar voor jezelf doet. Al is dat met het verzamelen van spullen natuurlijk niet veel anders. Uiteindelijk is de hamvraag, als je wilt weten of je iets voor jezelf doet: “Zou je het ook doen als je het met niemand zou mogen delen?” En als je daar maar vaak genoeg ja op kunt antwoorden, lijkt het mij allemaal nog wel gezond.

Zelf heb ik in ieder geval besloten om geen reisadviezen meer klakkeloos van mensen aan te nemen en mijn fear of missing out te onderdrukken. Ik hoef niet overal geweest te zijn waar iemand anders is geweest. En al vertelt iedereen ‘Dit moet je zien’ en ‘30 places you should visit before you reach 30 years’, laten we vooral dicht bij onszelf blijven en kopen en gaan waar we zelf gelukkig van worden. Misschien is dat probleem van overtoerisme dan ook gelijk opgelost ;).

Wat dat in de praktijk voor mij betekende: na Thailand koos ik jarenlang bewust voor plekken waar niemand het over had, van Novi Sad tot Plovdiv, en de mooiste verhalen uit die jaren staan in mijn gratis boek. Tegenwoordig reis ik minder en train ik bedrijven in AI. De teller staat nog steeds op 53, en ik heb geen haast om er 54 van te maken.

Dit artikel schreef ik in 2018 als hoofdstuk voor mijn e-book Systeemzombies. De verhalen uit de jaren daarna staan in mijn boek ‘Digital nomad – Verhalen en lessen uit een vrij leven’, dat je gratis kunt downloaden.